To Xωριό

Ο Κοσμάς Κυνουρίας είναι ένα ιστορικό χωριό στο νομό Αρκαδίας. Βρίσκεται χτισμένο στις κορυφές του βουνού Πάρνωνα, σε υψόμετρο 1150 μ. Το σημείο, που βρίσκεται γεωγραφικά το χωριό είναι πέρασμα μέσα απότο βουνό του Πάρνωνα, από την Α. Κυνουρία, Άργος, Αθήνα προς τη Λακωνία και αντίστροφα. Από την Αθήνα απέχει 236 χλμ. Είναι χτισμένο αμφιθεατρικά ανάμεσα σε έλατα και καστανιές, με ανοικτό ορίζοντα προς τη θάλασσα του Αργοσαρωνικού κόλπου, με πολλά κρύα νερά και πυκνά δάση.


Πληθυσμός: Η εξέλιξη του πληθυσμού του χωριού από το 1851 ήταν: 1851 = 1543 κάτοικοι, 1861 = 982, 1896 = 2187, 1907 = 2468, 1920 = 738, 1928 = 2039, 1940 = 1492, 1951 = 1147, 1961 = 686, 1971 = 632, 1981 = 539, 1991 = 665. Κατά τη θερινή περίοδο στη σημερινή εποχή, ο πληθυσμός αυξάνει σε 1500-2000 κατοίκους.

Σπίτια: Τα σπίτια του χωριού είναι κατασκευασμένα με ντόπια πέτρα από Λαγκαδιανούς, Μακεδόνες και Κοσμίτες μαστόρους. Πρίν από τον πόλεμο του 1940, είχε 505 σπίτια. Στις 29-30/1/1944 καταστράφηκαν από τους Γερμανούς κατακτητές με φωτιά τα 498 (ποσοστό καταστροφής 98,61%). Μετά τον πόλεμο, και κυρίως τον εμφύλιο, το χωριό ανοικοδομείται συνέχεια, και σήμερα έχει 425 σπίτια.

Οι κάτοικοί του χωριού: Είναι φιλήσυχοι, εργατικοί, δεμένοι με τη ζωή του βουνού, φιλόξενοι, καταδεκτικοί. Ασχολούνται με τη γεωργία, κτηνοτροφία, μελισσοκομία και με εμπορικές επιχειρήσεις (εμπορικά καταστήματα, εστιατόρια, ταβέρνες, ζαχαροπλαστεία, ξενώνες με ενοίκοιαζόμενα δωμάτια κλπ.). Παλαιότερα πολλοί είχαν κατ' αποκλειστικότητα στην Ελλάδα το επάγγελμα του χτενοποιού, που κατασκεύαζαν χτένια του αργαλειού από καλάμι. Αυτοί ονομάζονταν "Γιωργατζάδες" και είχαν ιδιαίτερη συνθηματική διάλεκτο τα "Γιωργατζαίϊκα. Οι Κοσμίτες στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, ασχολήθηκαν επίσης με το επάγγελμα του "λιθοτόμου" (πετροπελεκητή), και του "λαγουμιτζή" ("μιναδόρου", του κατασκευαστή υπογείων στοών " λαγούμια").

Λαογραφία - Λαϊκές Τέχνες: Είναι φημισμένα τα Κοσμίτικα υφαντά και τα κεντήματα, που τα σχεδίαζαν και τα 'φτιαχναν οι Κοσμίτισσες με τα χέρια τους και στον αργαλειό. Επίσης τα χτένια του αργαλειού από καλάμι, που τα κατασκεύαζαν - και σήμερα κατασκευάζουν όσοι απέμειναν - οι Κοσμίτες χτενάδες, οι λεγόμενοι "Γιωργατζάδες". Στο χωριό, παρά την καταστροφήτου στα 1944, σώζονται πολλά είδη λαϊκού βίου. Σήμερα κατασκευάζονται έργα λαϊκής τέχνης από Κοσμίτες νέους τεχνίτες, οι οποίοι ασχολούνται με την ξυλογλυπτική.

Ήθη κι Έθιμα: Οι Κοσμίτες κάτοικοι προσπαθούν, να διατηρήσουν τα παλιά έθιμα στις κοινωνικές και πολιτιστικές τους εκδηλώσεις, γιομάτα παραδοσιακή γραφικότητα και τοπικό χρώμα.

Εκκλησία: Ο κεντρικός ναός του χωριού είναι αφιερωμένος στους πολυούχους Αγίους Αναργύρους, Κοσμά και Δαμιανό. Ο Ναός χτίστηκε πριν 100 και πλέον χρόνια (εγκαίνια του ναού στα 1884 ή 1886) σε ρυθμό "βασιλικής μετά τρούλου". Στεγάζει την ιστορική εικόνα των Αγίων Αναργύρων της μεταβυζαντινής εποχής.

Moναστήρια: Στήν περιοχή του Κοσμά βρίσκεται το μαναστήρι της Παναγίας της Έλωνας (του 15ου-16ου αιώνα), με την ιστορική εικόνα (μια από τις εβδομήντα του ευαγγελιστή Λουκά) και το θαυμάσιο ξυλόγλυπτο τέμπλο, άγνωστου καλλιτέχνη. Επίσης βρίσκεται το μοναστήρι του Αγ. Γεωργίου του Δρομέα, το οποίο είχε μεγάλη ακμή το 15ο - 16ο αιώνα

Πανηγύρια: Τα πανηγύρια του χωριού, των Αγίων Αναργύρων 1η Ιουλίου και της Παναγίας της Έλωνας 15 Αυγούστου συγκεντρώνουν πολλούς προσκυνητές. Είναι δοσμένα σε μια ιδιαίτερη παραδοσιακή γραφικότητα με πλούσιο περιεχόμενο (θρησκευτικό, πανηγυρικό, κλπ), και είναι ονομαστά σε ολόκληρη τη Ν. Πελοπόννησο. Μικρό πανηγύρι γίνεταικαι στη 1η Νοεμβρίου, γιορτή των Αγίων Αναργύρων.

Σχολεία: Πριν από τα 1821 (1815-1818) στον Κοσμάυπήρξε "Σχολή Γραμμάτων", όπου δίδαξε ο διδάσκαλος Ιωάννης Σακελαριάδης από το χωριό Σοπωτό των Καλαβρύτων. Στα χρόνια της επανάστασης του 1821 (1821-1828), η λειτουργία της Σχολής είχε διακοπείκαι στα 1829 φαίνεται να λειτουργεί το "Σχολείον Κοινών Γραμμάτων". Το πρώτο Σχολείο λειτούργησε στο παλιό μετόχι της Παναγίας της Έλωνας στον Κοσμά (που διασκευάστηκε στα 1865) και από τα 1915 στο σημερινό κτίριο. Σήμερα έχει διτάξιο Δημοτικό Σχολείο.

Βιβλιοθήκη: Στην κοινότητα λειτουργεί μια πλούσια Κοινοτική δανειστική Βιβλιοθήκη, με 3500 περίπου τόμους βιβλία, περιοδικά και άλλες εκδόσεις. Ιδρύθηκε το 1954. Είναι εγκατεστημένη σε μια αίθουσα του Κοινοτικού Γραφείου. Από το 1991 λειτουργεί νομικό πρόσωπο με τίτλο "Κοινοτική Βιβλιοθήκη Κοσμά",στο οποίο περιλαμβάνονται τα τμήματα: Βιβλιοθήκης, Ιστορικού και Λαογραφικού Αρχείου, Φωτογραφικού Αρχείου και μιας μικρής, προς το παρόν, Πινακοθήκης έργων Έλλήνων ζωγράφων. Η εγκατάσταση κι η λειτουργία του Νομικού Προσώπου προβλέπεται, προσεχώς, να γίνει στους ελεύθερους χώρους του κτιρίου του Δημοτικού Σχολείου Κομά. Η μικρή πινακοθήκη έργων ζωγραφικής έχει εγκατασταθεί προσωρινά σε αίθουσα του Κοινοτικού Γραφείου.

Προϊόντα: Το χωριό παράγει κηπευτικά, φρούτα, κτηνοτροφικά, μέλι, γεωργικά γενικά, καρύδια και τα ονομαστά στην αγορά "Κοσμίτικα κάστανα".


Ευκαιρίες για εκδρομές - ορειβασία: Οι εξορμήσεις μέσα σε έλατα είναι ενδιαφέρουσες, γύρω στις κορυφές του Πάρνωνα (1600 μ.) με τα θαυμάσια κυκλάμινα. Σε μιά κορυφή "Μπερκιά", όπου υπάρχει βάραθρο, που οδηγεί κατά την παράδοση στη Σκάλα Λακωνίας. Μέσα στο χωριό υπάρχει σπήλαιο με σταλαχτίτες με πολύ ενδιαφέρον, και σε μια πλαγιά προς την κορυφή "Μαδαρή" παλιό "ασκητάριο". Περιοχές που πρέπει να γνωρίσει ο επισκέπτης: Το δάσος των καστανιών, τη "ρεματιά των αηδονιών" στον Αϊ Γιάννη, το φαράγγι του Αϊ Γιώργη του Δρομέα, τη χαράδρα της "Κοσμίτικης λεβεντιάς" για να δεί τον τόπο της μάχης του Φεστούτσιου (1943). Το οροπέδιο "Μαζαράκι", όπου έγιναν οι πρώτες ρίψεις όπλων από τους Άγγλους για τους αντάρτες του ΕΛΑΣ στα χρόνια της ναζιστικής κατοχής (Πάσχα 1943). Τη θέση "Ποτίστρες" με το θαυμάσιο νερό. Με ταξί ή μικρό αγροτικό αυτοκίνητο μπορεί να διασχίσει μέσα από τον δασικό δρόμο τον Πάρνωνα από τον Κοσμά ως τον Άγιο Πέτρο Κυνουρίας. Κάθε πρωϊ μπορεί να απολαμβάνει μέσα απ' το χωριό το θαυμα της ανατολής του ήλιου. Εκδρομές μπορεί να κάνει στα διπλανά χωριά της Κυνουρίας, Παλιοχώρι, Αγιο Βασίλη, Πλατανάκι, στα χωριά της Ν. Κυνουρίας, στην πρωτεύουσα της Κυνουρίας Λεωνίδιο και της Λακωνίας Σπάρτη, στο Μυστρά, Γεράκι, Βρονταμά, Μονεμβασιά κλπ. Ο παραθερισμός συνδιάζεται και με τη θάλασσα (παραλίες Λεωνιδίου, Πουλίθρων, Τυρού κλπ.).

Σύλλογοι Κοσμιτών: Υπάρχει Ο Σύλλογος Κοσμιτών "Οι Αγιοι Ανάργυροι" στο Σικάγο - ΗΠΑ με πλούσια ιστορία από το 1903. Ο Σύνδεσμος Κοσμιτών Αθήνας από το 1936. Στη Ρουμανία και στο Σιδνεϋ της Αυστραλίας. Και η "Πολιτιστική και Οικολογική Κίνηση Κοσμά" από το 1996.