• Περραιβία σημαίνει χώρα περασμάτων.
• Το όνομα αυτό το φέρει από τα πανάρχαια χρόνια.
• Οι Περραιβοί μνημονεύονται στους ύμνους του Ορφέα προς τον Απόλλωνα.
• Οι Περραιβοί φαίνονται ως ένα από τα πρώτα δώδεκα φύλα που αποτέλεσαν την πρώτη αμφικτιονίαν με έδραν τις Θερμοπύλες και προστάτιδα την Δήμητραν.
• Οι τρεις πόλεις της Ορεινής Περραιβίας, Άζωρος, Δολίχη, Πύθιον που κατείχαν σχεδόν ολόκληρο το υψίπεδο του Ολύμπου (Καλλιθέας), είχαν ιδρύσει από τα πανάρχαια χρόνια ιδιαίτερη αμφικτιονία που εκαλείτο Περραιβική Τρίπολις.
• Η Τρίπολις αποτελούσε τμήμα αναπόσπαστο του ευρύτερου «Κοινού των Περραιβώv».
• Υπό των ορεινών Περραιβών ελατρεύοντο στις ανατολικές πλευρές του Ολύμπου οι Λειβηθρίδες Μούσες και θεωρούσαν τον Ορφέα δικό τους (Περραιβό).
• Εκ της ορεινής Περραιβίας συμμετείχαν στην Αργοναυτική εκστρατεία δύο σπουδαίοι άνδρες: Ο Μάντις Μόψος και ο πηδαλιούχος της Αργούς, Άζωρος.
• Η περιοχή των Καμβουνίων (Αμάρμπεης) εκαλείτο στα Ομηρικά χρόνια Δωδώνη.
• Στην κακοχείμωνη Δωδώνη οι Περραιβοί είχαν τις κατοικίες τους και εκαρπούντο τ’ αγαθά του Τιταρήσιου, με τα νερά του οποίου πότιζαν τους αγρούς τους.
• Από την περιοχή της Περραιβικής Δωδώνης, πιθανόν με την κάθοδο των Λαπιθών να έφυγε ένα τμήμα Περραιβών προς την ´Ηπειρον , όπου στη θέση της Ηπειρωτικής Δωδώνης να έκτισαν νέα πόλη Δωδώνη και Μαντείο του Διός Πελασγικού.
• Από την Ορεινήν Περραιβίαν θα εκστρατεύσει στην Τροίαν δύναμη παλληκαριών που συμποσούνταν σε 22 καράβια υπό την αρχηγίαν του Γουνέως εκ Κύφου.
• Η περιοχή της Τριπόλεως ήτο το βασικότερο και στρατηγικότερο σημείο του Περραιβικού χώρου.
• Από το χώρο της διέρχονται τα μεγάλα περάσματα από Μακεδονία προς Θεσσαλίαν που είναι: α) Τα Βολούστανα ή στενά Σαρανταπόρου ή Κελίτ Δερβέν. β) Το στενόν του Αγίου Δημητρίου γ) Το Στενόν της Πέτρας Ολύμπου και δ) Το Στενόν Λεπτοκαρυάς-Λείβηθρα-Καρυά Ορεινή Περραιβία.
• Έναντι αυτών των στενών έκειντο οι πόλεις Άζωρος-Κύφος, Δολίχη και Πύθιο.
• Ο χώρος της Τριπόλεως θα δοκιμάσει αρκετά δεινά, θα παραμείνει δε για αρκετούς αιώνες κάτω από την Μακεδονική κυριαρχία.
• Θα δοκιμάσει την καταστροφήν από τους Αιτωλούς και το 200 π.χ., ενώ θ' αλωνίζεται από τις Ρωμαϊκές λεγεώνες.
• Εκ των πόλεών της ο Μ. Αλέξανδρος θα συγκεντρώσει στρατό για την μεγάλην του εκστρατείαν.
• Θ' αναπτύξει αξιολογότατο πνευματικό πολιτιστικό επίπεδο και θα κυβερνάται η κάθε πόλη με ετήσιους άρχοντες που τους εξέλεγε ο ίδιος ο λαός.
• Οι αρχές κάθε πόλεως ήταν: ο στρατηγός, ο ιερέας του πολιούχου θεού, οι Γραμματείς, οι Ταμίες και δευτερεύουσα αρχή οι εξεταστές.
• Αγαγύλιος, Άφριος, Απολλώνιος, Θύος Θεμίστιος, Ερμαίος, Ιτώνιος, Ιπποδρόμιος, Λεσχανόριος, Ομολώος, Πάνημος, Φυλλικός. ´Ησαν ονόματα μηνών των πόλεων της Τριπολίτιδος...
• Από τον χώρο της Ορεινής Περραιβίας (Στενού Διά6ας) θα εισβάλλουν οι Ρωμαϊκές δυνάμεις το 169 π.Χ. στο υψίπεδο Καρυάς, όπου θα συγκρουστούν με τις δυνάμεις του Ιππία στρατηγού του Περσέα.
• Η Τρίπολις θα παραμείνει εντός του Κοινού των Περραιβών ακόμη και κατά την Ρωμαιοκρατία μέχρι της συγχωνεύσεώς του στο Κοινό των Θεσσαλών.
• Τα στενά της περάσματα θα οχυρωθούν και επανδρωθούν καθ' όλην την Ρωμαιοκρατία από μόνιμους φρουρούς που πιθανόν να στρατολογούνταν από τις πόλεις της (Άζωρο, Πύθιο, Δολίχη).
• Στα χρόνια του Ιουστινιανού θα διατηρηθεί η οχύρωση και διαφύλαξη των στενών αυτών και θα οχυρωθούν εκ νέου η Άζωρος και το Πύθιο με νέα κάστρα.
• Τον 11ον μ.Χ. αιώνα εμφανίζονται πλησίον των στενών Αγίου Δημητρίου και Πέτρας οι βλάχοι...
• Η Τρίπολις θα δεινοπαθήσει από την κάθοδο των διαφόρων εχθρών του Ελληνισμού (Σλαύων, Βουλγάρων, Ούννων, Γότθων, σταυροφόρων κλπ.).
• Στον τράχηλον των κατοίκων της Τριπόλεως θα καθίσουν οι Τούρκοι από το 1400 μ.Χ. κατακτηθείσα υπό του Τουραχάν και του γυιού του Ομάρ Μπέη (Αμάρμπεη).
• Στην Τρίπολη και παρολύμπια γενικά περιοχή θα εμφανιστούν πλήθος Μονών που θα σταθούν οι θεματοφύλακες των Ιερών και οσίων της φυλής μας.
• Ο ´Ολυμπος θα καταστεί το καταφύγιο της καταδιωγμένης ελευθερίας και των ελευθέρων και αδούλωτων ψυχών.
• Η περιοχή του Αμάρμπεη (Δωδώνης), Τιταρίου και Ολύμπου θα φιλοξενήσει τα πρώτα αρματολίκια.
• Στον χώρον αυτόν θ' αναδειχθούν οι γίγαντες της δύναμης και δράσης, Τσάρας Νικοτσάρας, Βλαχάβας, Λάζος (Λαζαίοι), Γεωργάκης Ολύμπιος, Χρισ. Περραιβός Κασομούλης, Πλιάτσικας, Γούλας Δράσκος, Ζήδρος, Άνθιμος Ολυμπιώτης Αρσένιος (αδελφός Περραιβού), Τζαχείλας κ.ά.
• Τα βολούστανα θα παίζουν τον σπουδαιότερο ρόλο στον έλεγχο των κινουμένων από περιοχή Σερβίων προς Ελασσόνα ή και αντιστρόφως.
• Δεν θα κινήσει ο αγώνας του '21 από τον ´Ολυμπο.
• Θα ανάψει το τουφεκίδι κατά την επανάσταση του 1878.
• Η περιοχή Σαρανταπόρου θα οχυρωθεί, ειδικά υπό Γερμανών μηχανικών για τους Τούρκους ώστε να θεωρείται «κάστρον άπαρτον».
• Την 10/10/1912 το Φρούριον του Σαρανταπόρου πίπτει και η Περραιβική Τρίπολη ελευθερώνεται.
• Το 1941 τα στενά του Τριπολίτικου χώρου θα παίξουν πρωτεύοντα ρόλο για τις συμμαχικές δυνάμεις κατά των Γερμανικών τοιούτων.
• Ο εμφύλιος θα φέρει την περιοχή στο έσχατο σημείο εξουθένωσης.
• Ο βόρειος αυτός Περραιβικός χώρος, παρά την αιμορραγίαν της φοβερής μετανάστευσης των νέων παιδιών του, ευημερεί και προοδεύει, αναδημιουργηθείς εκ νέου, έτοιμος ν' αντιμετωπίσει τις νέες απαιτήσεις των καιρών!!