Menu Principal Menu Rubrique Services Oasis Outils Web Cartes Oasis

 

 

 

Traduction en français des grandes lignes de ma conférence

 

 

Το κείμενο που ακολουθεί είναι από τα βασικά σημεία της διάλεξής μου για την εξέλιξη της Ελληνικής γλώσσας που πραγματοποιήθηκε στην Αίθουσα Παρνασσό στις 13 Δεκεμβρίου 2006. Υπήρχαν και πολλά σχόλια εκτός κειμένου.

 

 

 

 

Σας ευχαριστώ πολύ, όλους σας που ήρθατε απόψε.  Η παρουσία σας είναι συγκινητική, αλλά θα ήθελα να ευχαριστήσω ιδιαιτέρως τον Καθηγητή και Ακαδημαϊκό Ευάγγελο Μουτσόπουλο που μου έκανε τη τιμή να μιλήσω από αυτό το βήμα. Επειδή δεν είναι παρών απόψε για λόγους υγείας, ευχή μου είναι να γίνει γρήγορα καλά.    

 

Το αποψινό μας θέμα αφορά την εξέλιξη της Ελληνικής γλώσσας.

Στην εισαγωγή μου θα σας πω πρώτα τους λόγους για τους οποίους ασχολήθηκα με το θέμα αυτό ενώ είμαι καθηγήτρια γαλλικών.

 

Πριν από 4 με 5 χρόνια, δημιούργησα μια δικτυακή πύλη, με απλά λόγια ένα site στο Internet.  Αυτό το γαλλόφωνο site απευθύνετε κυρίως σε αλλοδαπούς φοιτητές που έχουν σκοπό να κάνουν μεταπτυχιακές σπουδές σε μια γαλλόφωνη χώρα.

Περιέχει θέματα εξετάσεων ποικίλης ύλης, ζωντανές διαλέξεις από 20 πανεπιστήμια, μια μικρή on line βιβλιοθήκη, πολλά χρήσιμα εργαλεία και ένα χώρο όπου γράφω άρθρα εκ των οποίων πολλά από αυτά έτυχε να έχουν μαθηματικό περιεχόμενο. 

 

Η πρώτη μου συνεργασία ξεκινάει αλώστε με το πανεπιστήμιο της Μπουργονιε στη Γαλλία όταν ο καθηγητής και ερευνητής του Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας, ο κύριος Ιμπέρ Μπερζέ πρότεινε το site  μου στην επίσημη πύλη του πανεπιστήμιου στο τμήμα των μαθηματικών. Μου ζήτησε μετά να φτιάξω την ελληνική σελίδα του Πανεπιστήμιου, πράγμα που έκανα με πολύ μεγάλη ευχαρίστηση.     

 

Η δεύτερη συνεργασία που συσχετίζεται άμεσα με το θέμα της αποψινής διάλεξης ξεκινάει με μια γνωριμία από τη Μασσαλία. Πρόκειται για ένα άτομο  που έχει ένα αξιόλογο site με το ελληνικό όνομα Lexilogos που περιέχει κυρίως on line λεξικά από όλες της επίσημες γλώσσες του κόσμου και από πολλές διαλέκτους πράγμα που το κάνει να ξεχωρίζει.

Πριν από δυο χρόνια συμφωνήσαμε από  κοινού να ενώσουμε τα site μας σε μορφή δικτύου και να δημιουργήσουμε ένα καινούργιο site με την ονομασία Projet Babel δηλαδή Επιχείρημα Βαβέλ, μαζί μας ήταν από την αρχή κι ένα άλλο site από μια γαλλόφωνη περιοχή του Βελγίου συγκεκριμένα από το Ναμύρ.

 

 Το Projet Babel παρουσιάζει ένα ποιοτικό φόρουμ όπου γίνονται ενδιαφέρουσες συζητήσεις γύρω από γλώσσες και διαλέκτους.  Πρέπει να τονίζω ότι  πολλά από τα μέλη μας είναι γλωσσολόγοι, καθηγητές,  διάφοροι πανεπιστημιακοί και απλοί άνθρωποι που θέλουν απλώς να μαθαίνουν ή να προσφέρουν.  Σ’ αυτό το χώρο δημιουργήσαμε το εργαστήριο μας όπου γίνεται μια πολύ σημαντική εθελοντική εργασία για πάρα πολλές γλώσσες και διαλέκτους.

 

 Μελλοντικός μας στόχος είναι επίσης να δημιουργήσουμε μια τράπεζα ήχου όπου θα δώσουμε προτεραιότητα στις διαλέκτους που κινδυνεύουν να εκλείψουν.

 

 

 

Πολύ συνοπτικά, οι εργασίες μου για την ελληνική γλώσσα είναι οι εξής.

 

 

 

*** Όλες οι εργασίες μου βρίσκονται πλέον στην ιστοσελίδα μου Projet Homčre

 

 

 

 

 

 Ο αριθμός των επισκεπτών μας. είναι πάνω από 100 000 μηνιαίος από όλο τον κόσμο και ο αριθμός αυτός είναι συνεχώς αυξανόμενος.

 

Και τώρα έρχομαι στο θέμα ξεκινώντας με τη διαμόρφωση της ελληνικής γλώσσας και την εξέλιξη της όπως φαίνεται στο δένδρο της ελληνικής γλώσσας που είχα σχεδιάσει στα πλαίσια του  Projet Babel.  

Έχετε πάρει στα χέρια σας κάποιο υλικό. το δένδρο της ελληνικής γλώσσας είναι στην πρώτη σελίδα 

 

Τα θέματα που θα αναπτύξω είναι : Tα συστήματα γραφής των Ελλήνων - οι αρχαίες διαλέκτοι - η αλεξανδρινή κοινή - οι νεοελληνικές διαλέκτοι και λοιπά .  Επειδή αποψινό θέμα είναι τεράστιο, θα προσπαθήσω να το προσεγγίσω όσο καλύτερα μπορώ.   

 

 

Η ελληνική γλώσσα στο ξεκίνημα της είχε κι αλλά συστήματα γραφής όπως  η γραμμική Α που δεν έχει ακόμα αποκωδικοποιηθεί και η γραμμική Β που αποκωδικοποίησε ο Ventris το 1953. Η γραμμική Β φαίνεται να είναι μια μετεξέλιξη και προσαρμογή της  γραμμικής Α στις απαιτήσεις της ελληνικής γλώσσας. Η προσαρμογή αυτή πρέπει να έγινε το 15 ΠΧ αιώνα από Αρχαίους κάτοικους της Κνωσού.

Μετά, τη καταστροφή του ανακτόρου της Κνωσού η γραμμική Β μεταφέρθηκε στην ηπειρωτική Ελλάδα.

Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι η Μυκηναϊκή διάλεκτος μοιάζει να συγγενεύει με την Αρκαδοκυπριακή διάλεκτο.

   

Φαίνεται επίσης πως για αρκετό διάστημα γραμμικές γραφές και αλφαβητική γραφή συνυπήρχαν παράλληλα μέχρι το 8 ΠΧ αιώνα όπου το αλφάβητο υιοθετήθηκε για τη γραφή της ελληνικής γλώσσας. 

Τo αλφαβητικό σύστημα θα είναι μια καινοτομία και θα έχει κοσμοϊστορική σημασία για τη διαμόρφωση της Ελληνικής γλώσσας και θα επηρεάζει αργότερα όλα τα ευρωπαϊκά αλφαβήτα το λατινικό, το κυριλλικό, το γλαγλωτικο              

To 8 ΠΧ  αιώνα η ελληνική γλώσσα παρουσιάζει μια μεγάλη ποικιλία από διαλέκτους.

 Όπως φαίνετε από το πίνακα, το πρώτο ελληνικό αλφάβητο διαμορφώθηκε σε διάφορες παραλλαγές, που αντιπροσωπεύουν τη διάλεκτο κάθε περιοχή.  Περιέχει  επίσης γράμματα που εκλείψανε αργότερα, ανάμεσα τους το δίγαμμα που αντιστοιχεί στο γράμμα F του λατινικού αλφάβητου και πρέπει να προφερόταν VE  .

 

Στην αρχή οι Έλληνες μαζί με το αλφάβητο υιοθέτησαν διάφορες κατευθύνσεις στη γραφή τους  ως τόσο σε εκτενέστερα κείμενα χρησιμοποιούσαν ένας τρόπος γραφής που θυμίζει άροση με βόδι που φτάνοντας στην άκρη του χωραφιού κάνουν στροφή για να ανοίξουν το επόμενο αυλάκι για αυτό ονομάστηκε βουστροφηδόν. Αυτά τα πρώτα ελληνικά ήταν γραμμένα με κεφαλαία γράμματα και χωρίς τόνους.

Στους πρώτους χριστιανικούς αιώνες όπου η επιθυμία των γραφέων να γράφουν πιο γρήγορα, καθώς επίσης και η ανάγκη να χωρούν περισσότερες πληροφορίες  οδήγησαν σιγά- σιγά στη διαμόρφωση των μορφών των γραμμάτων που σήμερα λέγονται πεζές . Αυτή είναι, η μικρογράμματη γραφή. Αυτή η διαδικασία μεταβολής της μορφής των κεφαλαίων γραμμάτων είχε συμπληρωθεί μέχρι τον 9ο αιώνα.

 

 

 

Και τώρα θα περάσω στις  αρχαίες διαλέκτους :

 

 

Η Αρκαδοκυπριακή διάλεκτος

 

 Από την οικογένεια των αρχαίων διαλέκτων έχουμε την Αρκαδοκυπριακή διάλεκτος που ονομάζεται επίσης Νότια Αχαϊκή. Μιλιόταν στην Αρκαδία και στην Κύπρο παρόλο τη μεγάλη απόσταση.  Έχει πολλές ομοιότητες με τη Μινωική ελληνική  όπως την ξέρουμε από τις πινακίδες της Γραμμικής Β που οδηγούν στο συμπέρασμα ότι είναι απόγονός της.     

Ο Παυσανίας στο λλάδος περιήγησις VIII 2, αναφέρει ότι μετά την καταστροφή της Τροίας, οι Αρκάδες έπλευσαν στην Κύπρο και ίδρυσαν την Πάφο. Η αποίκιση της Κύπρου πρέπει να έγινε πριν από το 11 ΠΧ αιώνα.

Στη συνέχεια λόγω της κατάρρευσης του Μυκηναϊκού κόσμου από εκτεταμένες καταστροφές από σεισμό επικοινωνία δεν υπήρχε και η Κυπριακή διαφοροποιήθηκε από την Αρκαδική ξεχωριστά

   

Μερικά απλά χαρακτηριστικά της Αρκαδοκυπριακής διαλέκτου  είναι η διατήρηση του δίγαμμα, 

η κατάληξη μετοχή σε μινος αντί του Αττικού μένος,  τη Πρόθεση πος αντί Αττικού πρός

 

 

Η αιολική διάλεκτος

 

Η Αιολική ήταν μια διάλεκτος την οποία μιλούσαν στις περιοχές της Θεσσαλίας, στη Βοιωτία, στη Λέσβο και στη μικρασιατική ακτή. Επειδή δεν υπήρχε θεσσαλικό ενιαίο κράτος δεν υπήρχε ούτε πολιτιστική ούτε γλωσσική ενότητα.

 

Βορειοδυτικές διάλεκτοι

 

Οι βορειοδυτικές διάλεκτοι μιλιόνταν στην Ήπειρο, Ακαρνανία, Φωκίδα. Στην διαλεκτική αυτή ομάδα καταλέγεται η Ηλειακή στη Βόριο Δυτική Πελοπόννησο.  Είναι μια διάλεκτος που βρίσκεται ενδιάμεσα με τη δωρική και τις βόρειες δυτικές διαλέκτους.           

Αυτή η διαλεκτική ομάδα έχει κάποια κοινά χαρακτηρίσθηκα με τη δωρική διάλεκτος,  όπως το F δίγαμμα, το α λένε αμεράν αντί ημερών  Ιδιαίτερα οι Φωκική εμφανίζει κατάληξη –εν αντί –ειν  είναι κι άλλα χαρακτηρίστηκα.

Θα σας διαβάσω καλύτερα μια φράση από τους Δελφούς

Τον (Vinon) Fοίνον μέ φάρεν ές τού δρόμου  

Ο οίνος να μην αφαιρείτε από το στάδιο         

  

 

Δωρική διάλεκτος

 

Η δωρική διάλεκτος μιλιόταν στην Πελοπόννησο (Λακωνία, Μεσσηνία, Αργολίδα, Κορινθία, Αχαΐα) και στα Μeγάρα, την Κρήτη,  Μήλο, Θήρα, Κω, Ρόδο και στα νησιά του Νότιου Ανατολικού Αιγαίο στη απέναντι μικρασιατική ακτή και στις Δωρικές αποικίες στη Νότια Ιταλία, Σικελία, τα Επτάνησα και το Βόσπορο.

Κύριο χαρακτηριστικό της Δωρικής είναι οι αρχαϊσμοί δηλαδή η διατήρηση τύπων, οι οποίοι στην Αττική διάλεκτο είχαν ήδη μετεξελιχθεί. Βλέπουμε παραδείγματος χάρη τη διατήρηση του δίγαμμα F που είχε χαθεί από την Αττική διάλεκτος.  Έχουμε Fοίκος (VIKOS) αντί οίκος . Αλλά από τα λογοτεχνικά κείμενα σε Δωρική, οι επιγραφές από την ελληνιστική εποχή δεν έχουν δίγαμμα.

Τη προσθήκη –κ στον αόριστο και στον μέλλοντα ρημάτων που τελειώνουν σε –ίζω και –άζω, και πολλά άλλα.

 Σήμερα η Τσακώνικη διάλεκτος που θεωρείται ότι ανάγεται στη δωρίζουσα ζώνη, μιλιέται ακόμα μόνο σε μερικά χώρια της Αρκαδίας και της Αργολίδας τα λεγόμενα  Τσακωνοχώρια  είναι μια ελληνική διάλεκτος που κινδυνεύει άμεσα να εκλείψει.

Γι αυτό και μέσα στα πλαίσια του Projet Babel που σας έλεγα στην αρχή η τράπεζα ήχου που θέλουμε να δημιουργήσουμε θα παίζει σημαντικό ρόλο για τέτοιες περιπτώσεις.  Στόχος μου είναι μια μέρα να πάω σ’ αυτά τα χωριά ώστε να ηχογραφήσω την ομιλία των ανθρώπων αυτών που είναι ένα κομμάτι του ελληνικού γλωσσικού θησαυρού.

 

Μακεδονική διάλεκτος

 

Ο Ησίοδος αναφέρει τον μακεδόνας ως αδελφό του Μάγνητος ενώ ο Ηρόδοτος ταυτίζει τους Μακεδόνες με τους Δωρείς “Δωρικών τε και Μακεδνός έθνος”  

Το περασμένο αιώνα είχαν γίνει συζητήσεις όχι πάντα με επιστημονικό κριτήριο για την εθνική καταγωγή των Μακεδόνων και υποστήριζαν μερικοί ότι είναι μια γλώσσα διαφορετική από την ελληνική.  Αυτή η αμφισβήτηση τη διευκόλυνε η απουσία διαλεκτικού υλικού. Οι μακεδονικές επιγραφές ήταν γραμμένες στην Αττική κοινή. Η ανασκαφική ερευνά που έχει γίνει στη Μακεδονία τα τελευταία χρόνια αποκάλυψε διαλεκτικά κείμενα όπως αυτή η περίφημη επιγραφή από την Πέλλα (ο κατάδεσμος της Πέλλας) είναι ένα είδος κατάρας και μαγεία.

 

Κείμενο και μετάφραση :

1. [ΘΕΤΙ]ΜΑΣ ΚΑΙ ΔΙΟΝΥΣΟΦΩΝΤΟΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΚΑΙ ΤΟΝ ΓΑΜΟΝ ΚΑΤΑΓΡΑΦΩ ΚΑΙ ΤΑΝ ΑΛΛΑΝ ΠΑΣΑΝ ΓΥ
2. [ΝΑΙΚ]ΩΝ ΚΑΙ ΧΗΡΑΝ ΚΑΙ ΠΑΡΘΕΝΩΝ ΜΑΛΙΣΤΑ ΔΕ ΘΕΤΙΜΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΚΑΤΤΙΘΕΜΑΙ ΜΑΚΡΩΝΙ ΚΑΙ
3. [ΤΟΙΣ] ΔΑΙΜΟΣΙ ΚΑΙ ΟΠΟΚΑ ΕΓΟ ΤΑΥΤΑ ΔΙΕΛΕΞΑΙΜΙ ΚΑΙ ΑΝΑΓΝΟΙΗΝ ΠΑΛLΙΝ ΑΝΟΡΟΞΑΣΑ
4. [ΤΟΚΑ] ΓΑΜΑΙ ΔΙΟΝΥΣΟΦΩΝΤΑ ΠΡΟΤΕΡΟΝ ΔΕ ΜΗ ΜΗ ΓΑΡ ΛΑΒΟΙ ΑΛΛΑΝ ΓΥΝΑΙΚΑ ΑΛΛ Η ΕΜΕ
5. [ΕΜΕ Δ]Ε ΣΥΝΚΑΤΑΓΗΡΑΣΑΙ ΔΙΟΝΥΣΟΦΩΝΤΙ ΚΑΙ ΜΗΔΕΜΙΑΝ ΑΛΛΑΝ ΙΚΕΤΙΣ ΥΜΩΝ ΓΙΝΟ
6. [ΜΑΙ ΦΙΛ]ΑΝ ΟΙΚΤΙΡΕΤΕ ΔΑΙΜΟΝΕΣ ΦΙΛ[Ο]Ι ΔΑΓΙΝΑΓΑΡΙΜΕ ΦΙΛΩΝ ΠΑΝΤΩΝ ΚΑΙ ΕΡΗΜΑ ΑΛΛΑ
7. [....]Α ΦΥΛΑΣΣΕΤΕ ΕΜΙΝ Ο[Π]ΩΣ ΜΗ ΓΙΝΕΤΑΙ ΤΑ[Υ]ΤΑ ΚΑΙ ΚΑΚΑ ΚΑΚΩΣ ΘΕΤΙΜΑ ΑΠΟΛΗΤΑΙ
8. [....]ΑΛ[-].ΥΝΜ .. ΕΣΠΛΗΝ ΕΜΟΣ ΕΜΕ ΔΕ [Ε]Υ[Δ]ΑΙΜΟΝΑ ΚΑΙ ΜΑΚΑΡΙΑΝ ΓΕΝΕΣΤΑΙ
9. [-]ΤΟ[.].[-].[..]..Ε.Ε.Ω[?]Α.[.]Ε..ΜΕΓΕ [-]
1. Για τον γάμο της [Θετί]μας και του Διονυσοφώντα γράφω την κατάρα, και για όλες τις άλλες γυ
2. [ναίκ]ες, χήρες και παρθένες, άλλα για την Θετίμα περισσότερο, και αναθέτω στον Μάκρωνα και
3. [τους] δαίμονες ότι μόνον όταν ξεθάψω και ξετυλίξω και ξαναδιαβάσω
4. [τότε] τότε να παντρευτούν τον Διονυσοφώντα και όχι πριν και είθε να μην παντρευτεί άλλη γυναίκα, παρά μόνον εμένα
5. και είθε να γεράσω με τον Διονυσοφώντα και κανέναν άλλο. Ικέτιδά σου είμαι:
6. δείξτε ευσπλαχνία στην [ευνοούμενή] σας, αγαπημένοι δαίμονες, την Δαγίνα (;), γιατί με εγκατέλειψαν όλοι οι αγαπημένοι μου
7. παρακαλώ φυλάξτε με αυτά να μη συμβούν και με τρόπο κακό να χαθεί η Θετίμα
8. και σε μένα δώστε ευδαιμονία και μακαριότητα.

 

Το σημαντικό στοιχείο σ’ αυτό το εύρημα του 4 ΠΧ αιώνα είναι ότι αποδείχνει ότι η Μακεδονική διάλεκτος είναι όντος ελληνική.

Και θα θυμίζω τέλος ένα απόσπασμα του μεγάλου Αθηναίου ρήτορα Ισοκράτη που έζησε τον 5 και 4 ΠΧ αιώνα.

«Ομολογείται μεν γαρ την Μακεδονίαν πόλιν αρχαιοτάτην είναι και ελληνικοτάτην και μεγίστην και πάσιν ανθρώποις ονομαστοτάτην».

 Ο Ισοκράτης γράφει: Είναι κοινά παραδεκτό λοιπόν ότι η Μακεδονία είναι χώρα αρχαιοτάτη και πέρα για πέρα ελληνική και η πιο ξακουστή ανάμεσα σ όλους τους ανθρώπους».

 

 

 

Ιονική διάλεκτος

 

Η Ιονική διάλεκτος μιλιόταν στη Εύβοια, στις Κυκλάδες και στα κεντρικά παράλια της Μικράς Ασίας..  Η ιονική επηρεάστηκε από νωρίς από την Αττική διάλεκτος. Από το 5 ΠΧ αιώνα εμφανίζονται αττικά στοιχεία και στο τέλος του 4 ΠΧ αιώνα οι επιγραφές των ιόνιων περιοχών είναι στην Αττική κοινή  

 

   

Αττική διάλεκτος

 

Η Αττική διάλεκτος είναι αυτή που τελικά θα μετεξέλιξη σε πανελλήνιο γλωσσικό όργανο, συνδέθηκε στενά με την Ιονική διάλεκτος  γι αυτό πιστεύεται ότι κατά τη μυκηναϊκή περίοδο ήταν μια ενιαία διαλεκτική ομάδα που αποσπάστηκε αργότερα.

 Στο τέλος του 6 ΠΧ αιώνα η Αθήνα αποκτά δημοκρατικό πολίτευμα μετά από τους Περσικούς πόλεμους και ταυτόχρονα σημειώνει μεγάλη άνθηση στις τέχνες και στα γράμματα, η Αττική διάλεκτος  αρχίζει να διαδίδεται σε όλες τις ελληνόφωνες περιοχές. Κατά το 5 ΠΧ αιώνα η Αττική διάλεκτος  επισημοποιείτε στη Μακεδονία όπου μιλούσαν τη τοπική τους διάλεκτος συγγενική με τη δωρική και τη θεσσαλική. Αυτό το γεγονός θα παίζει καθοριστικό ρόλο για την επικράτηση της Αττικής διάλεκτος όπως θα το δούμε αργότερα με τις καταστήσεις του  Μέγα Αλεξάνδρου.
 

 

λογοτεχνικές διαλέκτους

 

Πριν περάσω στην Αττική κοινή θα αναφερθώ λίγο στις λογοτεχνικές διαλέκτους στην αρχαιότητα. Όπως είδατε η ελληνική γλώσσα είχε μια μεγάλη ποικιλία διαλέκτων και δε γραφόταν σε  ενιαία κοινή γλώσσα, ούτε καν στη μητρική διάλεκτο του λογοτέχνη, αλλά στη διάλεκτο του είδους. Είναι αξιοσημείωτο ότι η λογοτεχνική διάλεκτος διέφερε σημαντικά από την καθομιλούμενη μορφή της.  Οι λογοτεχνικοί διάλεκτοι που χρησιμοποιήθηκαν ήταν: Η ιωνική, η δωρική, η αχαϊκή, για παράδειγμα ο Σπαρτιάτης Τυρταίος έγραψε τις  Ελεγείες του στην Ιωνική  

 

 

                     

Η ελληνιστική κοινή

 

Η Ελληνιστική κοινή ονομάζεται επίσης Αλεξανδρινή κοινή, η Αττική κοινή.   Είναι το αποτέλεσμα της πολιτικής και πνευματικής υπέροχης της Αθηνάς..  Με τις κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου ο ελληνικός κόσμος επεκτάθηκε ως τις Ινδίες με απόλεμα αυτή μεγάλη διάδοση της Αττικής διάλεκτος, πρώτα στους Έλληνες αλλά και σε άλλους λαούς είχε σαν αποτέλεσμα να αλλοιώσει τη γλώσσα.  Απλουστεύετε, η μορφολογία της, και παρατηρείτε επίσης μια αλλαγή στην προφορά.

Ο ιωτακισμός δηλαδή η προφορά ως ι μια σειρά από φωνηέντων και διφθόγγων που είχαν διαφορετική προφορά στην αρχαιότητα είναι μια από τις καινοτομίες.

Επίσης εισάγονται στην ελληνική γλώσσα ξένες λέξεις, εβραϊκές με την Αγία Γραφή και λατινικές με την ρωμαϊκή διοίκηση: "αμήν, αλληλούια, Πάσχα, Σάββατον, δηνάριον,  πραιτώριον " κλπ
Ορισμένες αρχαίες λέξεις αντικαταστάθηκαν για διάφορους λόγους από άλλες, που λέγονται και σήμερα: η αρχαία λέξη ερυθρός  έγινε κόκκινος,  η λέξη μέλας - μαύρος και πολλά άλλα παραδείγματα. 

Η Αττική διάλεκτος είναι όπως βλέπουμε το κεντρικό πύρινα της κοινής ελληνιστικής, όμως η Ιωνική που είναι η δεύτερη διάλεκτος συνέβαλε αποφασιστικά στη διαμόρφωση αυτή. Η σπουδαιότητα της ιωνικής φυλής αποδεικνύεται κι από το γεγονός ότι οι λαοί της ανατολής χαρακτήριζαν με την ονομασία Ίωνες όλους τους έλληνες. Και σήμερα στα τούρκικα και στα αραβικά ο Έλληνας λέγετε Γιουνάν.

Η Δωρική διάλεκτος πρόβαλε μεγάλη αντίσταση στη διάδοση της κοινής όπως μαρτυρούν δωρισμοί νεοελληνικών διαλέκτων. Το πιο χαρακτηριστικό δωρικό στοιχείο είναι η διατήρηση του α αντί του ιονικού-αττικού η .                  

 

 

Οι αττικιστές

 

Οι αττικιστές, ήταν εκείνοι οι συγγραφείς που επιζητούσαν τη γλωσσική συμμόρφωση των ελληνικών προς της Αττικής γραφής του 5ου π.Χ. αιώνα, επηρέασαν τους λόγιους όχι μόνο των πρώτων χριστιανικών αιώνων, αλλά και του Βυζαντίου, με αποτέλεσμα να προκληθεί έτσι ο γλωσσικός διχασμός που σημάδεψε την ελληνική παιδεία ως τις μέρες μας, το λεγόμενο γλωσσικό ζήτημα   Ο αττικισμός εμφανίζεται τον 1ο π.Χ αιώνα. 

 

 

 

Η Ελληνική γλώσσα στο μεσαίωνα (12 ως 15 αιώνα)

 

Η ελληνική γλώσσα κατά τη περίοδο του μεσαίωνα χρησιμοποιεί  στο γραπτό λόγο μια γλώσσα που πλησιάζει αρκετά τη καθομιλούμενη. Έργα αυτής της περιόδου είναι τα πτωχοπροδρομικά ποιήματα που αποδίδονται στο γνωστό βυζαντινό λόγιο Θεόδωρο Προδρόμο, που σατιρίζουν την οικτρή οικονομική κατάσταση των λογίων και τις αντιλήψεις της εποχής.

 

Βρήκα ένα δραματικό ποίημα του Μιχαήλ Γλυκά του 1159/ θα σας διαβάσω ένα  απόσπασμα. Το είχε  γράψει από τη φυλακή που βρισκόταν μετά από μια κακοήθη καταγγελία. Είναι αρκετά κατατοπιστικό για τη κατάσταση της ελληνικής γλώσσας εκείνης  της εποχής

 

 

Ε πόνος ο ημερινός, ε τσίκνα της εσπέρας

ε μεσονύκτου θάνατος, ε της αυγής καρβούνιν  

Πόσα πανθάνω  αγνοώ, πως εις Άδην ου φτάνω

πως ακόμα ψυχοκρατώ και πως ου παραδίδω

Και τούτο εις καταδίκην μου πάντως περισσοτέραν    

 Ε, ε ψυχή πολύπονε, πολυσυμφορωτάτη.        

 

 

 

Η ελληνική γλώσσα κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας

 

Η μορφολογία της γλώσσας κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας δεν αλλάζει, αλλά υπάρχει μια σημαντική εισροή από ανατολικές λέξεις (τουρκικές,, αραβικές ή περσικές) που πέρασαν στο ελληνικό λεξιλόγιο από τα τούρκικα.  Συνήθως οι λέξεις αυτές έχουν τη συνωνυμία τους στα ελληνικά, όπως οι λέξεις : μπογιατζής με το ελληνικό αντίστοιχο βαφέας, η λέξη μπακάλης με το ελληνικό αντίστοιχο παντοπώλης,  η λέξη παπούτσι με το ελληνικό αντίστοιχο υπόδημα.  Τα παραδείγματα είναι πάρα πολλά.

 

Αλλά και από την άλλη μεριά, στα τούρκικα μπήκαν αρκετές ελληνικές λέξεις όπως ήταν άλλωστε φυσικό.

Θυμάμαι ένα θέμα, που είχε βάλει ένας Τούρκος μέλος μας στο φόρουμ Βαβέλ σχετικά με τη λέξη külüstür που στα τούρκικα έχει την έννοια του παλιού, του ντεμοντέ. Το άτομο αυτό ήθελε να μάθει από ποια ελληνική λέξη προερχόταν η συγκεκριμένη λέξη που είχε μπει στο τούρκικο λεξιλόγιο.  

 

Μετά από μια ερευνά σε διάφορα ελληνικά λεξικά που έχω, έχοντας υπόψη μου τα σύμφωνα της λέξης αυτής,  διότι το φωνήεν ü δεν υπάρχει στα ελληνικά, κατέληξα στο συμπέρασμα ότι αυτή η λέξη έπρεπε να έχει μια σχέση με το ελληνικό ρήμα κυλινδώ ή αλλιώς κυλώ και σκέφθηκα το ουσιαστικό κυλίνδησις.

Κάποιον άλλος πρότεινε τη λέξη κολαστήριο. Προσωπικά τη λέξη αυτή την είχα αποκλείσει.

Τελικά κάποιος που κατείχε ένα τούρκικο ετυμολογικό λεξικό, μας έγραψε ότι η λέξη  külüstür προερχόταν από την ελληνική λέξη κυλίστρα.     

 

Για να επιστρέφουμε στο θέμα της ελληνικής γλώσσας κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας,,  τα νησιά του Ιονίου μένουν ανεπηρέαστα από τις τούρκικες λέξεις αλλά δέχονται λέξεις βενετσιάνικες. 

 

Από το 16 αιώνα με το Σοφιανό και αργότερα με τον Κοραή  κι τον Καταρτζή αναζωπυρώνετε το γλωσσικό ζήτημα.

Επειδή το χάσμα μετάξι καθομιλουμένης  γλώσσας και γλώσσας των αττικιστών ήταν πλέον  μεγάλο, γίνεται λόγος από το Κοραή για μια γλώσσα εν μέρει αρχαΐζουσα τη λεγόμενη καθαρεύουσα η οποία θα είναι το επόμενο διάστημα η επίσημη γλώσσα του ανασυγκροτημένου ελληνικού Κράτους.                  

   

 

 

Και τώρα θα μιλήσω για τις νεοελληνικές διαλέκτους

 

Η αλεξανδρινή κοινή αφού περιόρισε και έσβησε σιγά- σιγά τις αρχαίους διαλέκτους με τη σειρά της διασπάστηκε κι αυτή σε τοπικά ιδιώματα . Έτσι σχηματίστηκαν οι νεοελληνικές γεωγραφικές παραλλαγές.

 Η Τσακώνικη, η Ποντιακή, Τα ελληνικά της Νότιας Ιταλίας είναι διάλεκτοι δυσνόητοι για τον μη ντόπιο ελληνόγλωσσο. Η  Κρητική και η Κυπριακή είναι γλωσσικές μορφές που με κάποια προσπάθεια κατανοούν όλοι οι ελληνόγλωσσοι. Οι υπόλοιπες τοπικές παραλλαγές είναι μικρές σε σχέση με την κοινή νεοελληνική και τις κατανοούν όλοι οι ελληνόγλωσσοι.             

 

Ποντιακή διάλεκτος

 

Η ποντιακή διάλεκτος που μιλιόταν στο Πόντο μέχρι το 1922 προέρχεται από την ελληνιστική κοινή, αλλά δέχτηκε ποικίλες επιδράσεις από τοπικές γλώσσες. έχει αρχαϊκή προφορά και ιδιότυπα συντακτικά φαινόμενα που πολλά από αυτά οφείλονται στη τούρκικη επίδραση     

    

Κρητική διάλεκτος

 

Η Κρητική διάλεκτος είχε όλα τα προσόντα για να εξελιχθεί ως πανελλήνιο γλωσσικό όργανο, αλλά η ιστορική συγκυρία δεν στάθηκε ευνοϊκή γι αυτό παρέμεινε διάλεκτος,  Αλλά είναι η μακροβιότερη και παίζει σημαντικό ρόλο λόγο της αρχαΐζουσας μορφής της για όσους  μελετούν την ιστορία της ελληνικής γλώσσας.     

Η Κρητική διάλεκτος μιλιέται και  στη Συρία συγκείμενα στο χωριό Χαμιδιέ καθώς και από μουσουλμάνους Κρητικούς που εγκαταστάθηκαν το 1923 στα παράλια της Μικράς Ασίας     

.      

 

Κυπριακή διάλεκτος

Η Κυπριακή διάλεκτος θεωρείται σήμερα η μόνη ζωντανή ελληνική διάλεκτος. Μιλιέται από τους κάτοικους του νησιού. Η σημερινή μορφή της κυπριακής διαλέκτου έχει σχεδόν την ίδια μορφολογία από εκείνη του 14 και 15 αιώνα. Η διαλεκτική λογοτεχνική παραγωγή εξακολουθεί να είναι πλούσια.      

     

Πελοποννησιακό και Επτάνησο Ιδίωμα

 

Στην Πελοπόννησο πλην τη Μάνη και τη Τσακωνιά οι αποκλίσεις με την ελληνική κοινή είναι ελάχιστες. 

Την ομιλία των επτανησίων χαρακτηρίζεται από τη μελωδική καμπύλη της φράσης και το πλήθος των δανείων από τα ιταλικά

 

Νότια νησιωτικά ιδιώματα

 

Τα ιδιώματα του νότιου Αιγαίου μοιάζουν με τα κυπριακά στα Δωδεκάνησα ενώ τα κυκλαδικά συγγενεύουν με τα κρητικά.   

 

 

Βόρια ιδιώματα

 

Από τον Κορινθιακό κόλπο ως τα βόρια σύνορα της χώρας, στα νησιά του Αιγαίου κι ορισμένα άλλα η ελληνική γλώσσα παρουσιάζει ιδιαίτερα φωνηεντισμού   δηλαδή η στένωση του άτονου ο σε ου  αντί ξέρω λένε ξέρου. υπάρχει επίσης μια στένωση του ε σε ι αντί παιδί λένε πιδί  

 

 

 

Κωνσταντινουπολιτικό ιδίωμα

 

 Η πόλη υπήρξε ένα από τα μεγαλύτερα κέντρα του ελληνισμού. Παρόλο που η πολιτική αριστοκρατία ευνοούσε τη καθιέρωση της καθαρεύουσας αρκετή ήταν ένθερμη οπαδοί του δημοτικισμού.  Τα πολιτικά που μιλούσε ο απλώς λαός  συγκροτήθηκε από στοιχεία των βόριων και νότιων ιδιωμάτων και με επιδράσεις της  τούρκικης και δυτικών γλωσσών (Γαλλικής και Ιταλικής)                

 

 

 

Χαρακτηριστικά του πολίτικου ιδιώματος 

 

Ορισμένες λέξεις έχουν διαφορετική σημασία απ΄ ότι στην νεοελληνική

Πολιτικούς ιδιωματισμούς είναι οι λέξεις τζιέρι- συκώτι, καρακόλι- αστυνομικό τμήμα κτλ .   

 

 

         

Επιδράσεις της Ελληνικής γλώσσας σε άλλες γλώσσες

 

Είδη από τα αρχαία χρόνια η ελληνική γλώσσα επέδρασε στις γειτονικές της γλώσσες όπως την Αραμαϊκή, τη Συριακή, Η ελληνική επίδραση στις γλώσσες αυτές είναι εντονότερη στα μεταχρίστιανικά χρόνια. Και η εκστρατεία του Μ. Αλεξάνδρου μεταφέρει την ελληνική γλώσσα ως τα βάθη της ανατολής αφού η ελληνική γίνεται η κατεξοχήν γλώσσα της διοίκησης του.        

 

Η ελληνική επίδραση στη λατινική αρχίζει με τις ελληνικές αποικίες στην Κάτω Ιταλία τη λεγόμενη Μεγάλη Ελλάδα, συνεχίζεται στα κλασσικά χρόνια και κορυφώνετε το 2 μετά Χρίστου αιώνα  

Αυτό που έχει σημασία είναι ότι το ελληνικό λεξιλόγιο που παρέλαβε η λατινική το διέδωσε στην αρχή ως αποτέλεσμα του ελληνορωμαϊκού πολιτισμού και στη συνεχεία του χριστιανικού πολιτισμού σε όλες τις νεολατινικές γλώσσες με αποτέλεσμα σχεδόν όλες η ευρωπαϊκές γλώσσες είτε άμεσα είτε έμμεσα να έχουν ελληνικά δάνεια. 

 Παράδειγμα η λέξη πρεσβύτερος διαδίδεται με τη λατινική μορφή presbyter ως εξής :   ιταλικά prete,  γαλλικά prętre, γερμανικά Priester, αγγλικά priest.

Η ελληνική γλώσσα δεν δάνεισε μόνο λέξεις στη λατινική αλλά διάφορα παράγωγα όπως auto που έχει δώσει διεθνισμοί όπως (autodidacte, autonomie, autocritique, autocéphale, το télé που έδωσε λέξεις όπως ( télescope, téléphone,  télécratie τα παραδείγματα είναι πάρα πολλά.

Η λέξη télécratie που σημαίνει στα γαλλικά η εξουσία της τηλεόρασης είναι μια λέξη που δεν υπάρχει στα ελληνικά, πρόκειται όμως για ένα νεολογισμό κατασκευασμένο από τα ελληνικά. Υπάρχει πληθώρα από τέτοια παραδείγματα στη γαλλική γλώσσα.

Το μεγάλο πλεονέκτημα της ελληνικής γλώσσας είναι  ότι προσφέρετε για τη κατασκευή νεολογισμών, για αυτό τον λόγο η επιστήμη χρησιμοποίησε κατά κόρων ελληνικές ρίζες για το σχηματισμό  νέων λέξεων  όπως : τηλέφωνο, τηλεχειριστήριο, καρδιογράφημα, διαστημόπλοιο κτλ  λέξεις που δεν υπήρχαν στην αρχαιότητα.           

 

Επίδραση της ελληνικής γλώσσας στις σλαβικές και υπόλοιπες βαλκανικές γλώσσες

 

Σε όλο το χώρο των Βαλκανίων, η ελληνική γλώσσα άσκησε σημαντική επιρροή. Ήδη από το 9 αιώνα όταν οι Σλάβοι ασπάζονται το χριστιανισμό μεταφράζονται στη γλώσσα τους  τα Ευαγγελία και αλλά ελληνικά θρησκεύτηκα κείμενα. Συνεχίζεται η ελληνική επίδραση στα επόμενα βυζαντινά χρόνια. Αυτή η επιρροή είναι εμφανής επίσης στις άλλες  βαλκανικές γλώσσες όπως τα αρβανίτικα, τα ρουμανικά ακόμα και στα τούρκικα που οι ελληνικές λέξεις είναι περισσότερες από όσο νομίζουμε.

  

 

 

 

  Φθάνοντας στο τέλος, με τα όσα είπα, πιστεύω ότι πρέπει να δούμε την ελληνική γλώσσα στο σύνολο της με όλες τις ποικιλομορφίες της γι΄ αυτό στάθηκα πολύ στiς διαλέκτους       

 

Όσο για τη γλώσσα που μιλάμε σήμερα, δεν πρόκειται για  μια καινούργια γλώσσα προερχόμενη από την αρχαία, αλλά είναι η σημερινή μορφή μιας γλώσσας που δεν είναι νεκρή  κι αυτή τη γλώσσα λέγεται ελληνική.